گروه انديشه: پاياننامه «بررسي تحليلي اسباب ورود حديث نبوي در صحاح سته و کتب اربعه» نوشتهي «حمزده حاجي» است که در دانشگاه قم دفاع شده و در نمايشگاه پانزدهم قرآن به نمايش گذاشته شده است.
به گزارش خبرگزاري قرآني ايران (ايکنا)، بخش دانشگاهي نمايشگاه بين المللي قرآن کريم امسال شاهد غرفه اي با نان «پاياننامهها» است که پاياننامههاي برگزيده قرآني کشور را از دانشگاههاي سرتاسر کشور در خود جاي داده است. با فراخوان مرکز توسعه و ترويج فعاليتهاي قرآني وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به تمام دانشگاههاي کشور، دانشگاهها خود به انتخاب پاياننامههاي برتر قرآني اقدام کردند که اثرهاي برگزيده هريک به دبيرخانه ششمين دوره معرفي پاياننامههاي برتر قرآني کشور ارسال شدند که تا پايان نمايشگاه امسال برترين آنها در سه مقطع کارشناسي و کارشناسي ارشد و دکترا توسط هيئت داوران منصوب وزارت علوم، تحقيقات و فناوري معرفي خواهند شد.
سرويس انديشه ايکنا با توجه به کفه سبک توجه و حمايت از پژوهشهاي قرآني و اقدامات محتوايي در کشور در مقايسه با مسابقات حفظ و قرائت و فعاليتهاي ترويجي برآن است تا در حد توان خويش پاياننامههاي برگزيده ارسالشده از سوي دانشگاهها را معرفي کند تا گامي هرچند کوچک در بخش پژوهش برداشته شود.
پاياننامه «بررسي تحليلي اسباب ورود حديث نبوي در صحاح سته و کتب اربعه» نوشتهي «محمد حاجي»، دانشجوي دانشگاه قم است که با راهنمايي دکتر «محمدجواد نجفي» و مشاوره «سيدرضا مودب» در سال 1386 دفاع شده است.
براساس آيات متعدد قرآن کريم، اطاعت از رسول خدا (ص) واجب و در حکم اطاعت از خداست و اين مهم، جز با پيروي از اقوال، افعال و تقريرات آن حضرت (ص) که حديث ناميده ميشود، تحقق پيدا نميکند.
جايگاه حديث |
اطاعت از رسول خدا (ص) واجب و در حکم اطاعت از خداست و اين مهم، جز با پيروي از اقوال، افعال و تقريرات آن حضرت (ص) که حديث ناميده ميشود، تحقق پيدا نميکند |
بههمين دليل است که حديث به عنوان دومين منبع تشريع محل رجوع مسلمانان قرار گرفته و از حجيت و اعتبار خاصي برخوردار است. حال با اهميتي که حديث در انديشه اسلامي دارد لازم است قبل از هر چيز در جهت فهم و برداشت درست از آن اقدام و سپس بدان عمل شود. در همين راستا و بهمنظور دستيابي به اين هدف دانشمندان اسلام اصول قواعد و انواع مختلف علوم حديث را بنيانگذاري کرده تا با به کارگيري آنها بتوان به فهم درست احاديث نايل آمد.
از آنجا که بخشي از احاديث باتوجه به اسباب، عوامل، شرايط و مقتضيات زماني و مکاني بيان گرديدهاند که شناسايي و آگاهي از آنها به فهم و برداشت صحيح از احاديث کمک ميکند. از طرف ديگر، بيتوجهي و عدم شناخت آن اسباب، موجب سوي برداشت و فهم احاديث برخلاف مقصود شارع ميگردد. علم اسباب ورود حديث از جانب متخصصان علوم اسلامي پايهگذاري شد که با توجه به نقش و جايگاهي که اين علم در فهم و درک احاديث معصوم (ع) دارد، موضوع اين پژوهش قرار گرفته است.
اسباب ورود حديث آنگونه که شايسته آن است و باتوجه به نقشي که در فهم احاديث دارد از جانب علماي متقدم به ويژه در قرون اوليه مورد عنايت قرار نگرفته و لذا هيچ اثري از آن دوران طلايي اسلام به دست ما نرسيده است ولي رفته رفته در سدههاي بعد، برخي از دانشمندان به آن اهتمام خاصي نشان داده و آثاري را پيرامون آن نگاشته که تعدادي از آنها موجود اند.
در دوران معاصر به دليل نياز مبرم به حديث جهت پاسخگويي به نيازهاي روز و نيز دفع شبهات مخالفان و معاندان اسلام، دانشمندان و محققان توجه بيشتري به علم اسباب ورود حديث نموده و آثار قابل توجهي را درباره آن به رشته تحرير درآورده اند که بساري از آنها مورد شناسايي قرار گرفته و در اين پاياننامه معرفي گشته اند.
اهميت علم اسباب ورود حديث |
در دوران معاصر به دليل نياز مبرم به حديث جهت پاسخگويي به نيازهاي روز و نيز دفع شبهات مخالفان و معاندان اسلام، دانشمندان و محققان توجه بيشتري به علم اسباب ورود حديث نموده و آثار قابل توجهي را درباره آن به رشته تحرير درآورده اند که بساري از آنها مورد شناسايي قرار گرفته و در اين پاياننامه معرفي گشته اند |
در اين تحقيق تحت عنوان بررسي تحليلي اسباب ورود حديث نبوي در صحاح سته و کتب اربعه به صورت تطبيقي و بين فرقهاي مسائل و مباحث مربوط به علم اسباب ورود حديث در محدوده و چهارچوب صحاح سته اهل سنت و کتب اربعه اماميه در پنج فصل مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گرفته است و ضمن بيان تعريف و اهميت اسباب ورود حديث، به فوايد شناخت اسباب ورود حديث پرداخته شده که مهمترين اين فوايد عبارتند از: تخصيص عام، تقييد مطلق، تبيين مجمل، تشخيص نسخ، بيان علت حکم، تفسير الفاظ مبهم، رفع تعارض، ترجيح بين احاديث، شناخت روايات تقيهاي، آشنايي با افرادي که حديث خطاب به آنها يا درباره آنها صادر شده است، تسهيل حفظ احاديث و شناخت احکام موقت و دائمي.
در اين پاياننامه سه نوع تقسيمبندي براي سبب ورود حديث ارائه گرديده که هرکدام به صورت جداگانه تحت عنوان انواع سبب ورود حديث از جهت صدور، انواع سبب ورود حديث از جهت نقل راويان و انواع سبب ورود حديث از نظر زمان مورد بحث و بررسي قرار گرفتهاند. اعتبار هريک از انواع مذکور و معايب و آفتهايي که سبب ورود حديث ممکن است با آنها روبهرو باشد؛ از قبيل ضعف ارسال انقطاع جعل و ... از مباحث ديگري است که به آنها پرداخته شده است. در بخش ديگري از اين تحقيق، ارتباط سبب ورود حديث با علوم ديگر؛ از جمله سبب نزول قرآن، تاريخ و فقه اسلامي مورد پژوهش قرار گرفته است.
آيا همه احاديث داراي سبب ورود ـ به معناي اصطلاحي ـ ميباشد؟ آيا سبب ورود حديث، همچون سبب نزول قرآن در فهم و کشف مراد احاديث موثر است؟ آيا سبب ورودهاي منقول براي احاديث سبب دار، همگي بر فهم احاديث تأثير ميگذارند؟ آيا احاديثي که سببب ورودي براي آنها نقل نشده است، قابل فهم نيستند؟ از چه راههايي ميتوان سبب ورود را شناسايي کرد؟ در سبب ورود، عموم لفظ معتبر و ملاک است يا خصوص سبب؟ همه اينها سوالاتي هستند که پاياننامه حاضر در صدد پاسخگويي به آنها است. | 
