پرسش:

جایگاه اصلی بهشت و جهنم در کجای این عالم واقع شده است ؟آیا در آسمان هست ؟ آیا در زمین هست ؟

 پاسخ:

 قرآن كریم دو نوع بهشت و جهنّم را مطرح مى كند ; یكى بهشت و جهنّم برزخى ، كه در آیه هاى 26 و 27 سوره یس ; 169 سوره آل عمران ; 46 سوره مؤمن و 25 سوره نوح ، مطرح شده است . این نوع بهشت و جهنّم هم اكنون موجود است ; ولى موقتى مى باشد و با برپایى قیامت پایان مى یابد .(1) دیگرى بهشت و جهنّم در قیامت است كه در آیه هاى فراوانى مطرح شده است . از آیات قرآن و روایات اسلامى استفاده مى شود كه این نوع از بهشت و جهنّم هم اكنون موجود است . بسیارى از مفسران در ذیل آیاتى كه براى بهشت و جهنّم كلمه «اعدّت » (مهیا شده ) به كار رفته ، گفته اند ، از این كلمه استفاده مى شود كه بهشت و جهنّم ، هم اكنون موجود است . این آیات مانند : «وَجَنَّة عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالاَْرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِین » (آل عمران ، 133) ، «وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِى أُعِدَّتْ لِلْكَـفِرِین » (آل عمران ، 131) و آیه 21 سوره حدید ، 24 سوره بقره و .. . «هروى » به امام رضا(علیه السلام) عرض مى كند : یابن رسول اللّه ،آیا بهشت و جهنّم هم اكنون آفریده شده اند ؟ امام فرمود : «نعم و انّ رسول اللّه(صلى الله علیه وآله) قد دخل الجنة و رأى الناز لمّا عرج به الى السماء ; بلى ، هنگامى كه رسول خدا به آسمان عروج كرد ، وارد بهشت شد و جهنّم را دید .»(2) در روایت دیگرى پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) مى فرماید : «مكتوب على باب الجنة ، لا اله الاّ اللّه ، محمد رسول اللّه ، علىّ اخو رسول اللّه قبل ان یخلق الله السموت و الارض بالفى عام ; بر در بهشت ، دو هزار سال قبل از این كه خداوند آسمان ها و زمین را بیافریند ، نوشته شده ، لااله الاّ اللّه محمد رسول اللّه ، علىّ اخو رسول اللّه »(3) گرچه بهشت و جهنّم هم اكنون موجود است ; ولى اعمال آدمیان در شكل دهى به برخى از خصوصیات و ویژگى هاى آن ها نقش دارند . در روایتى مى خوانیم هر بار كه مؤمن ذكر «لاحول و لاقوة الاّ باللّه » مى گوید ، یك درخت در بهشت غرس مى شود .(4) مكان بهشت و جهنّم برزخى در درون و باطن این جهان است . در مورد مكان بهشت و جهنّم قیامت اختلاف نظر است : 1 . در آسمان ها است ، چون قرآن خبر از معراج پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) به آسمان ها مى دهد و مى فرماید : «عندها جنّة المأوى ; بهشت جاویدان نزد سدرة المنتهى است ، همان نقطه اى كه برترین مكان آسمان است» (نجم ، 15) در آیه دیگرى مى فرماید : «وَ فِى السَّمَآءِ رِزْقُكُمْ وَ مَا تُوعَدُون ; روزى شما و آنچه به شما وعده داده مى شود ، در آسمان است .» (ذاریات ، 22) 2 . بهشت و جهنّم مادى نیست تا نیازى به مكان داشته باشد . لذا با برپایى قیامت طومار زمین و كرات آسمانى در هم پیچیده مى شود ولى بهشت و جهنّم موجود بوده و به حال خود باقى است . 3 . بهشت و جهنّم در درون و باطن این جهان قرار دارد .(5)

 پاورقی:

1 : پیام قرآن ، آیت الله مكارم شیرازى و همكاران ، ج 5 ، ص 443 ـ 456

2: بحار الانوار ،ج 8 ، ص 119 ، دارالكتب الاسلامیة .

3: بحار الانوار ،ج 8 ، ص 131 .

 4: بحار الانوار ،ج 8 ، ص 149 .

 5 : پیام قرآن ، ج 6 ، ص 323 ـ 344 .