پرسش : وحی در قرآن به چند معنا آمده است؟

پاسخ : وحی در قرآن، به معانی متعددی به كار رفته است كه می توان آنها را در یك تقسیم بندی چنین بیان كرد: معنای لغوی وحی عبارت است از: اعلام سریع و مخفیانه كه همه موارد استعمال وحی در قرآن را به گونه ای حقیقی و یا مجازی شامل می شود; به عبارت دیگر، معانی مذكور همگی ریشه در معنای لغوی داشته و بدین معنا برگشت می كنند. الف) وحی به پیامبران: (كَذَ لِكَ یُوحِی إِلَیْكَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِن قَبْلِكَ...) این گونه خدای مقتدر حكیم به تو و رسولان پیش از تو وحی می كند. استعمال كلمه وحی در بیشتر موارد بدین معنا است; در مورد وحی، تقسیم بندی های دیگری نیز مطرح شده كه تفاوت چندانی در ماهیت آن وجود ندارد. ب) هدایت تكوینی: مانند: (وَ أَوْحَی فِی كُلِّ سَمَآء أَمْرَهَا) ]خداوند سبحان[ در هر آسمانی نظام تكوینی آن را تقدیر نموده و به ودیعت گذاشته است. ج) الهام غریزی: مانند: (وَ أَوْحَی رَبُّكَ إِلَی النَّحْلِ...) خداوند به زنبور عسل وحی و الهام كرد... . د) الهامات رحمانی: مانند: (وَأَوْحَیْنَآ إِلَی أُمِّ مُوسَی...) و ما به مادر موسی الهام كردیم... .; (إِذْ یُوحِی رَبُّكَ إِلَی الْمَلَـئِكَةِ أَنِّی مَعَكُمْ...) هنگامی كه پروردگارت به فرشتگان وحی می كرد كه من با شما هستم. ه) القائات شیطانی: مانند: (وَكَذَ لِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِی عَدُوًّا شَیَـطِینَ الانسِ وَالْجِنِّ یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلَی بَعْض زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا...); این چنین در برابر هر پیامبری، دشمنی از شیاطین انس و جن قرار دادیم; آنها به طور سرّی سخنان فریبنده و بی اساس به یك دیگر می گفتند... و) (وَإِنَّ الشَّیَـطِینَ لَیُوحُونَ إِلَی أَوْلِیَآئِهِمْ لِیُجَـدِلُوكُمْ...) و به درستی كه شیاطین به دوستانشان القا می كنند كه با شما مجادله كنند... . ز) اشاره: مانند: (فَخَرَجَ عَلَی قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرَابِ فَأَوْحَی إِلَیْهِمْ أَن سَبِّحُواْ بُكْرَةً وَ عَشِیًّا) او ]زكریا[ از محراب عبادتش به سوی مردم بیرون آمد و با اشاره به آنها گفت: ]به شكرانه این موهبت[ صبح و شام خدا را تسبیح گویید.

پاورقی:

 1 . شورى، آیه 3.

 2. ر.ك: محمد هادى معرفت، علوم قرآنى، ص 20ـ26.

 3 . فصلت، آیه 12.

 4. هم چنین آیات 4 و 5 سوره زلزال.

 5 . نحل، آیه 68 و 69. 6. قصص، آیه 7.

 7. انفال، آیه 12.

 8 . انعام، آیه 112.

 9. انعام، آیه 121.

 10 . مریم، آیه 11.