پرسش:
در رابطه با بحث انتظار مهدویت آیا در قرآن نیز آیاتى آمده است؟
پاسخ:
مسأله صبر و انتظار براى ظهور و انقلاب جهانى حضرت مهدى ـ عجل الله تعالى فرجه الشریف ـ از جمله مسائلى است كه دشمنان و مخالفان آن، گاه در صدد تحریف آن برمى آیند و آن را به عكسِ مفهوم حقیقى نشان مى دهند; براى رهایى از دام چنین شبهاتى; نخست لازم است با مفهوم حقیقى انتظار آشنا شویم.
انتظار، معمولا به حالت كسى گفته مى شود كه از وضع موجود ناراحت و براى ایجاد وضع بهتر و مطلوبى در تلاش است; مانند تاجرى كه از وضع آشفته و نابسامان بازار، ناراحت و ناراضى و در انتظار فرو نشستن بحران اقتصادى و بهبود بازار است، در انتظار، دو حالت مثبت و منفى وجود دارد: 1. عدم رضایت و بیگانه بودن با وضع موجود;
2. تلاش براى ایجاد وضعى بهتر و مطلوب.
مسأله انتظارِ انقلاب و حكومت عدل حضرت مهدى ـ عجل الله تعالى فرجه ـ نیز از همین قبیل است. فردى كه ظهور را انتظار مى كشد، از وضع موجود ناراحت و ناراضى و خواهان وضعى بهتر است. این دو حالت، سرچشمه دو عملكرد است: یكى این كه، هرگونه همكارى و هماهنگى با عوامل ظلم و فساد و تباهى را ترك كند و دیگر این كه از نظر جسمى و روحى; مادّى و معنوى، خود را براى شكل گرفتن وضع و انقلابى جدید آماده كند.
انتظار نه تنها موجب خمودى و خاموشى، تحمل فساد و آلودگى در جامعه نمى شود; بلكه عاملى محرك است. در حقیقت، در این مفهوم نوعى مبارزه با وضع موجود و نوعى تغییر تاكتیك در مبارزه با دشمن نهفته است.(1)
براى آشنایى بیش تر با چهره یك منتظر حقیقى، به این روایات توجه كنید.
1. رسول خدا(صلى الله علیه وآله) فرمود: انتظار فرج بهترین عبادت است.
2. على بن حسین(علیه السلام) فرمود:اى اباخالد: خداوند اهل زمان غیبت را ـ كسانى كه به امامتش اعتقاد دارند و منتظر ظهورش هستند ـ در آن زمان به منزله مجاهد، با شمشیر، پیش روى رسول الله قرار داد. اینان مخلص حقیقى و شیعه واقعى و دعوت كنندگان به دین خدا در نهان و آشكارند.
3. على بن حسین(علیه السلام) فرمود: كسى كه در عصر غیبت قائم ما، بر ولایت ما ثابت و پایدار باشد، خداوند پاداش هزار شهید، همچون شهداى بدر و اُحُد را به او اعطا خواهد كرد.
4. امام صادق(علیه السلام): منتظر امام دوازدهم، همچون كسى است كه پیشاپیش رسول خدا(صلى الله علیه وآله) شمشیرش را كشیده است و از او حمایت مى كند.(2)
تعبیراتى كه در این روایات به چشم مى خورد، حاكى از این است كه انتظار ظهور و انقلاب جهانى حضرت مهدى (عجل الله تعالى فرجه الشریف) توأم با مرحله اى ویژه از جهاد وسیع و دامنه دار است. این نوع انتظار، آخرین شكل از مبارزه با دشمن است. در این روایات، از انتظار به ریخته شدن خون در راه خدا، جنگیدن زیر خیمه رسول الله و حضرت ولى عصر، و بالاترین عبادت تعبیر شده است. ولى اگر انتظار را به معناى تحریف شده اش بگیریم، هر انسان سست ایمان و ضعیفى مى توانست در صف منتظران باشد و حال آنكه سیماى منتظران در قرآن به گونه اى دیگر توصیف شده است.
قرآن مى فرماید: «وعد الله الذین ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت لیستخلفنّهم فى الأرض كما استخلف الذین من قبلهم و لیمكّننّ لهم... و لیبدّلنّهم من بعد خوفهم أمناً...; (نور، 55) خداوند به كسانى از شما كه ایمان آورده اند و كارهاى شایسته كرده اند، وعده داده است كه حتماً آنان را (حكم ران و) جانشین روى زمین قرار دهد; همان گونه كه به پیشینیان آن ها خلافت روى زمین را بخشید; و دین و آیینى را كه براى آنان پسندید، به سودشان مستقر خواهد ساخت و ترسشان را به ایمنى و آرامش مبدل مى كند...»
در روایات آمده است كه این آیه درباره حضرت مهدى (عجل الله تعالى فرجه الشریف) نازل شده است.(3)
آیه فوق، مهدى و یارانش را به عنوان كسانى كه داراى ایمانى مستحكم و عمل صالح هستند، معرفى مى كند.
با این تعریف ها و توصیف هایى كه در قرآن و روایات از شخص منتظر شده است، مى فهمیم كه او فردى داراى ایمان راسخ و استوار است و هرگز از كنار گناه و فساد به راحتى نمى گذرد. (نور، 55) اكنون به معانى استنباط شده از منتظر در روایات توجه كنید:
1. صبر و تحمل حزن و اندوهِ دورى از آن وجود مقدس و نازنین;
2. آمادگى و فراهم كردن امكانات; به گونه اى كه هرگاه از ظهور حضرت آگاهى یافت، فوراً بتواند خود را به آن حضرت برساند و به ایشان خدمت و فرمانبردارى كند;
3. ناامید نشدن از تحقق ظهور آن حضرت;
4. منتظر فرمان جهاد امام عصر براى جنگیدن با دشمنان اسلام و حمایت از دین خدا بودن;
5. اقتدا كردن به آن حضرت، قبل از ظهور و قیامش، با بیزارى جستن از دشمنانش و اظهار مودت و دوستى به امامان شیعه و دوستانشان.(4)
شخصِ منتظر داراى چنین حالات و روحیاتى است و هرچه زمان فرج و ظهور نزدیك تر شود، كوشش خود را براى مبارزه با فساد و تباهى و یا حفظ خویشتن از آلودگى با شوق و اشتیاق بیش ترى دنبال مى كند.
وعده وصل چون شود نزدیك *** آتش عشق تیزتر گردد.(5)
كتاب هاى زیادى در این زمینه نوشته شده است كه ما تعدادى را نام مى بریم:
1. مهدى، انقلابىِ بزرگ، آیت الله مكارم شیرازى.
2. چشم به راه مهدى(عج)، جمعى از نویسندگان مجله حوزه.
3. مهدى موعود (ترجمه جلد سیزدهم بحارالانوار علامه مجلسى)، مترجم: على دوانى.
4. جهان بعد از ظهور یا فروغ بى نهایت، محمّد خادمى شیرازى.
5. مهدى منتظر، حاج شیخ محمدجواد خراسانى.
*پاورقی:
1. پیام قرآن، آیت الله مكارم شیرازى و دیگران، ج 9، ص 444 ـ 452
2. بحارالانوار، علامه مجلسى(رحمه الله)، ج 52، ص 122 ـ 150
3. بحارالانوار، علامه مجلسى(رحمه الله)، ج 51، ص 54.
4. ر.ك: بحارالانوار، علامه مجلسى، ج 52، باب فضل انتظار الفرج، ص 122 ـ 150
5. جهت آگاهى بیشتر ر.ك: پیام قرآن، آیت الله مكارم شیرازى و دیگران، ج 9، ص 441