پرسش:
وقتی ابلیس به واسطه تمرد از فرمان الهی از بهشت رانده شد، چگونه توانست، وارد بهشت شود و حضرت آدم را وسوسه كند، اگر بگویید در بهشت دیگری بوده دلیل آن چیست؟
پاسخ:
بهشتی كه آدم و حوّا(علیهما السلام) در آن بودند، بهشت جاویدان ـ كه به مؤمنان وعده داده شده ـ نبوده; بلكه باغی از باغهای با شكوه و پر نعمت خداوند بوده كه در یكی از مناطق سرسبز زمین قرار داشته است و مقصود از هبوط و نزول آدم به زمین، نزول مقامی است نه مكانی; یعنی از مقام ارجمند خود و از آن بهشت سرسبز پایین آمدند.
برخی از مفسران ازجمله علامه طباطبایی(رحمه الله) می گویند: بهشت آدم(علیه السلام) بهشت «برزخی» بوده كه در آسمان قرار داشته است. و چون در آن زمان، شیطان از رفتن به آسمانها ممنوع نبود، به همین جهت توانست آنها را وسوسه كند تا از درخت ممنوع بخورند، و بهشت آنها، بهشت جاویدان نبود كه شیطان نتواند وارد شود.(1)
محلّی كه خداوند انسان آدم - علی نبینا و آله و علیه السلام - را از گِل آفرید و سپس از روح خود در آن دمید، و هم چنین محلّی كه ملائكه بر او سجده كردند معلوم نیست، ولی محلّی كه پس از این مراحل، آدم و حوّا(علیهما السلام) در آن اسكان داده شدند، تا اندازه ای مشخص است; این مكان، مكانی نیست كه گل آدم در آن جا سرشته و كامل شد و به صورت انسان درآمد، زیرا خداوند متعال، پس از انجام این مراحل (سرشتن گل، دمیدن روح و...) آن دو را به سكونت در بهشت امر می كند: «وَ إِذْ قُلْنَا لِلْمَلَئكَةِ اسْجُدُواْ لاَِدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِیسَ أَبَی وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكَـفِرِین * وَ قُلْنَا یَـــَادَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلاَ مِنْهَا رَغَدًا حَیْثُ شِئْتُمَا;(بقره،34ـ35) و یاد كن هنگامی را كه به فرشتگان گفتیم: برای آدم سجده و خضوع كنید. همگی سجده كردند، جز ابلیس كه سرباز زد و تكبر ورزید، و به خاطر نافرمانی و تكبرش از كافران شد. و گفتیم، ای آدم! تو با همسرت در بهشت سكونت كن و از ]نعمت های[ آن، از هر جا می خواهید، گوارا بخورید; اما نزدیك این درخت نشوید كه از ستم كاران خواهید شد.»(2)
شیطان از آن محلی كه فرشتگان مأمور به سجده بر آدم شدند ـ پس از نافرمانی بیرون رانده شد، در حالی كه در بهشتی كه آدم و حوا(علیهما السلام) زندگی می كردند، حضور داشت: «فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّـغِرِین;(اعراف،13) بیرون رو، كه تو از افراد پست و كوچكی.»
پس با بیان این دو دلیل روشن شد كه محلّ خلقت و سجده بر آدم - علی نبینا و آله و علیه السلام - غیر از بهشتی است كه در آن ساكن شدند و از نظر جغرافیایی هم محلّ آن معلوم نیست، ولی خصوصیات آن در روایات آمده است.
پاورقی:
1: المیزان، علامه طباطبایی(رحمه الله)، ج 1، ص 139، نشر اسماعیلیان
2: تفسیر نمونه،ج 1، ص 186 و 187، نشر دارالكتب اسلامیة.