پرسش:
چرا خداوند تجلى از بهشت و دوزخ را در عالم برزخ قرار داده است؟
پاسخ:
پرسش: چرا خداوند تجلى از بهشت و دوزخ را در عالم برزخ قرار داده است؟
پاسخ: از روایات استفاده مى شود قیامت هر کسى با مرگش آغاز مى شود; پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم)در این باره مى فرماید: «من مات فقد قامت قیامته; هر کس بمیرد، به یقین قیامتش برپا شده است.»(1)
پاداش و کیفر در برزخ، تنها گوشه اى از پاداش و کیفر کامل در قیامت است; پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم)مى فرماید: «قبر، باغى از باغ هاى بهشت یا حفره اى از حفره هاى دوزخ است.»(2)
نوع پاداش و عقاب هاى برزخى و اخروى از یک دیگر متمایزند. برزخ جایى براى تکامل و تربیت مؤمن یا رهایى وى از عذاب برخى از اعمال نادرست است; در روایتى آمده است: «فشار قبر براى مؤمن، کفاره ضایع کردن نعمت ها از ناحیه او است.» در مقابل برزخ براى کافران، عذاب عقیده و عمل است و در آخرت، پس از حساب رسى دقیق به اعمالشان، عذاب هاى دیگرى را خواهند چشید.»(3)
روح انسان، پس از مرگ، در جسدهاى لطیفى قرار مى گیرد که از بسیارى ویژگى هاى ماده بر کنار است و چون از هر نظر شبیه این جسم است، به آن قالب مثالى یا بدن مثالى مى گویند که نه به کلى مجرد و نه مادى محض است، بلکه داراى یک نوع تجرد برزخى است; از این رو، زندگى در برزخ، به شکل قالب مثالى است; اما در قیامت، بهشت یا جهنم جسمانى و روحانى خواهد بود و بهشت و جهنم برزخى، مرتبه اى تنزل یافته از بهشت و جهنم واقعى است و در حقیقت، برزخ نمونه و مثالى از قیامت است.
با توجه به روایات مى توان استنباط کرد که خداوند، عالم برزخ را مکمّل حیات دنیا قرار داده است. سیر تکاملى انسان پس از این دنیا در برزخ نیز ادامه دارد; البته کیفیت و هم چنین کمیت این سیر تکاملى، به نوع اعمال دنیوى اشخاص بستگى دارد. در روایتى از امام کاظم(علیه السلام)آمده است: «هر کس از دوستان و پیروان ما بمیرد و هنوز قرآن را به طور کامل فرا نگرفته باشد، در قبرش به او تعلیم مى دهند تا خداوند بدین وسیله درجاتش را بالا ببرد، چرا که درجات بهشت به اندازه آیات قرآن است، به او گفته مى شود بخوان و بالا رو، او مى خواند و بالا مى رود.(4)
پاورقی:
1. بحارالانوار، مجلسى(قدس سره)، ج 58، ص 7، مؤسسة الوفاء.
2. همان، ج 6، ص 275.
3. بصائر الدرجات، محمد بن حسین بن فروح صفار، ص 498، کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى
4. کافى، مرحوم کلینى، ج 2، ص 606، باب فضل حامل القرآن، ح 10 و ج 3، ص 231 ـ 233.