پیش گفتار
قرآن، تنها کتاب آسمانى است که از تحریف مصون مانده و کلامى است که بر بلنداى قله فصاحت و بلاغت، هدایت و رستگارى را نوید مى دهد[1] و رمز و راز مکتوم عالم را باز مى گوید.[2]
قرآن، عالى ترین معارف گنجینه غیب را همراه با آهنگى روح نواز به عالمیان هدیه مى کند.[3]
قرآن، سرشار از حقایقى است که آدمى جز در پرتو وحى، از آن نصیبى نخواهد داشت. نعمت بزرگى که پروردگار هستى، عطاى آن را بر زمینیان منّتى بزرگ مى داند.[4]
قرآن، چشمه سار بى پایان و فوران آب حیات است.[5] اکسیر سعادت و شراب جاودانگى است. شعاع پرفروغش، روشنى بخش ظلمتکده عالم ملک است.[6]
قرآن، شورانگیزترین نغمه اى است که جانهاى مشتاق را به خویش مى خواند. آواى آسمانى اش در اعماق وجود حق پویان طنین انداز است و نقبى به سوى نور و آگاهى مى گشاید. مروارید اشک، این مستوره مقدس دلهاى پاک را همچون لطافت شبنمى با طراوت بر گونه ها جارى مى سازد[7] و سرود وجد و ابتهاج را در دلها مى سراید.[8] انذارهایش تن و جان خاشعان را به لرزش و اضطراب مى آورد و بشارتهایش، امید و شوق به رحمت و فضل الهى را بارور مى سازد.
قرآن، حزن، شادى، بیم و امید را در هم مى آمیزد و فروغ بى پایان و شور و شتاب را در دلها مى تاباند و در پرتو این تحوّل شگرف، جانها از هدایت و ایمان سرشار مى شوند.[9]
قرآن از محبس ظلمانى ملک تا اوج تابناک و طربناک ملکوت، راه رستگارى و صراط مستقیم را در آیینه آیه هاى نور، تصویر مى کند و حق پویان پاک نهاد را به ضیافت خویش فرا مى خواند.
چون به جان در رفت جان دیگر شود *** جان که دیگر شد جهان دیگر شود
همچو حق پنهان و هم پیداست این *** زنده و پاینده و گویاست این[10]
جهان شمولى و جاودانگى آیات الهى قرآن، اقتضا مى کند که در تمامى اعصار، محور حل مشکلات و زداینده ظلمت و جهل و حیرت گمراهى باشد. پیشرفت و تکامل علوم از طراوت و تازگى آن نکاهد و محوریت پیام آسمانى را مخدوش نسازد.
امروزه در جهان معاصر، با تراکم دانش و انفجار اطلاعات، شاهد شبهات و پرسشهاى فراوان و موضوعات متنوعى هستیم که جهان پرالتهاب کنونى، بویژه جوامع اسلامى را به چالش فرا خوانده و دل مشغولان حقیقت و دین مداران پرسوز را به پاسخ گویى دعوت مى کند.
حوزه هاى علمیه، سنگربانان شریعت نبوى و پاسداران اندیشه علوى، پاسخ گویى به سؤالات و شبهات اعتقادى را اصلى ترین رسالت خود دانسته و همواره این نقش خطیر را به زیبایى ایفا کرده اند.
«واحد پاسخ به پرسشهاى قرآنى» در «گروه پژوهش هاى نوآمد» وابسته به «مرکز فرهنگ و معارف قرآن» از زیر مجموعه هاى دفتر تبلیغات اسلامى، یکى از واحدهاى برخاسته از حوزه علمیه در سال 1377 با هدف پاسخ گویى به سؤالات عقیدتى کار خود را آغاز کرد.
حاصل تلاش این واحد، پاسخ دهى به بیش از 40 هزار پرسش در زمانى کم تر از 6 سال بود. تنوع و گستردگى پرسشها که از حدود دویست شهر از سراسر کشور ارسال شده است، رابطه مطلوب این مرکز با قشرهاى مختلف جامعه اسلامى را نوید مى دهد.
این تلاش صادقانه که به گسترش و تداوم ارتباطى صمیمى و پرثمر، میان حوزویان و آحاد مردم انجامید، حاصل سفارشهاى مؤکد مقام معظم رهبرى، مراجع تقلید و مسئولان بلند پایه نظام جمهورى اسلامى ایران است.
از آنجا که این پرسشها از متن جامعه برخاسته و مى تواند نمایانگر شبهات و سؤالات اعتقادى رایج عصر ما باشد، گروه پژوهشهاى نوآمد قرآنى تصمیم گرفت، تا این سؤالات را در مجموعه هاى موضوعى و صنفى[11]مستقل چاپ و منتشر نماید و در دسترس جویندگان حقایق دینى قرار دهد. این وظیفه به عهده واحد پژوهش هاى نوین در گروه واگذار شد. در گام اول دوازده پروژه مستقل با عنوان مشترک «پرسمان قرآنى» در دستور کار واحد قرار گرفت و بعد از تدوین آیین نامه اجرایى پروژه ها و شناسایى محققان شایسته کار آغاز شد.
قابل توجه است که:
1. اختلاف سطح علمى، تفاوتهاى سنى و تنوع فرهنگى پرسشگران، محققان را ملزم مى ساخت که پاسخها را با توجه به ویژگیهاى پرسشگر، سامان دهند; گاه با زبانى ساده و بیانى عامیانه، پاسخ را فهم پذیر مى ساختند و زمانى با بیان علمى تخصصى، بلاغت و مطلوبیت پاسخ فراهم مى شد، با این حال در تدوین این مجموعه سعى بر این شد که پاسخ ها تا حد امکان یکدست شود.
2. وصول به نظمى کاملا منطقى و تدوینى آرمانى با توجه به اهداف این مجموعه، کارى بس دشوار مى نمود که این مهم با حساسیت فراوان و جلسات متعدد کارشناسى از سوى این مرکز پیگیرى شد و تا حد امکان تأمین گردید.
3. علاوه بر پاسخ گویى به شبهات و پرسشهاى گسترده، از اهداف دیگر تدوین این مجموعه، ارائه گزارشى از تلاش محققان براى راه یابى به پاسخى گویا، و منطبق با سطح علمى، ویژگیهاى سنى، فضاى روحى و نیازهاى عاطفى پرسشگر است.
4. ممکن است مستند، یا متن ارجاعى برخى از پاسخها در نگاه فرزانگان و استادان با کاستیهایى همراه باشد. این ملاحظات غالباً از نگاه ناظران علمى واحد یاد شده نیز دور نمانده، امّا با توجه به سطح مخاطبان و اصولى که مى بایست در پاسخ دهى رعایت شود، این پاسخها براى ارسال به پرسشگر و نیز انتشار آن براى عموم، مناسب ارزیابى شده است.
5. عطوفت، شیوایى، اتقان، سادگى، اختصار، استناد و نیز ارجاع پرسشگر به نوشته هاى قابل فهم و در دسترس، اصول مورد توجه این واحد در مسیر شکل گیرى این پاسخهاست.
6. مجموعه اى که هم اکنون پیش روى شماست، پاسخ به پرسش هاى قرآنى است که در موضوع نماز به این مرکز رسیده است.
از کلیه افرادى که در تهیه این مجموعه، مرکز را یارى کرده اند، به ویژه آقاى سعید شمس که عهده دار تدوین شدند و آقاى رضا محمدى که پروژه را نظارت کردند کمال تشکر و قدردانى را داریم.
مرکز فرهنگ و معارف قرآن
گروه پاسخ به پرسش ها و شبهات قرآنى
مقدمه
خداوند متعال در سوره عنکبوت خطاب به پیامبر عظیم الشأن مى فرماید: آنچه از کتاب به سوى تو وحى شده است بخوان، و نماز را برپادار; که نماز از کار زشت و ناپسند باز مى دارد، و قطعاً یاد خدا بالاتر است، و خدا مى داند چه مى کنید.» در آیه دیگرى مى فرماید: اى کسانى که ایمان آورده اید، از شکیبایى و نماز یارى جویید; زیرا خدا با شکیبایان است.»(بقره، 153) و باز مى فرماید: «و در دو طرف روز ]اول و آخر آن [و نخستین ساعات شب، نماز را برپادار، زیرا خوبى ها بدى ها را از میان مى برد... .» (هود، 114)
بنابراین، نماز یک تکلیف الهى و بر تمام انسان هاى مکلف واجب است، و تمام تکالیف و دستورهاى خداوند، در راستاى خوشبختى و به کمال رسیدن انسان است.
گرچه خوشبختى فقط در نماز نیست،اما مى توان از نماز و عبادت به عنوان بهترین و مؤثرترین عامل خوشبختى و عاقبت به خیرى انسان و بهترین و محبوب ترین عمل نزد خداوند متعال نام برد; چنان که از پیامبراکرم(صلى الله علیه وآله)سؤال شد: کدام اعمال نزد خداوند متعال محبوب ترین است؟ فرمود: «الصلاة لوقتها; نمازى که در وقت، خوانده شود.[1]
امیرمؤمنان على(علیه السلام) هم مى فرماید: «هیچ عملى نزد خداوند محبوب تر از نماز نیست; پس امور دنیا شما را از اوقات آن و خواندن آن در وقت، باز ندارد و به خود مشغول نکند.[2]
نماز عامل خوشبختى است و عاقبت و سرنوشت انسان در روز قیامت به نماز بستگى دارد; زیرا امام باقر(علیه السلام)فرمود: «اولین سؤال روز حساب از انسان، نماز است، اگر نماز انسان قبول شود، سایر اعمال نیز قبول مى گردد.»[3]
پرسمان قرآنى نماز مجموعه اى از پرسش ها و پاسخ هایى است که پیرامون نماز تدوین شده است و پاسخ آن ها تا حد امکان بر اساس آموزه هاى قرآنى مربوط به نماز سامان یافته است.
مجموعه حاضر پرسش هاى اساسى و عمومى مربوط به نماز است که از میان انبوه پرسش هاى رسیده به گروه پاسخ به پرسش ها و شبهات در مرکز فرهنگ و معارف قرآن برگزیده شده اند.
فقدان پیشینه تألیف کتاب ها یا مقالاتى با عنوان پرسش و پاسخ قرآنى در موضوع نماز باعث شد که در تدوین; ترتیب و تبویب مباحث و سرفصل ها حتى الامکان از کتاب هاى موجود فقهى پیروى کرده و با توجه به پرسش هاى رسیده این مجموعه پرسمان از شش فصل تشکیل یافت.
نخستین فصل به کلیاتى اختصاص یافت که با موضوع نماز مرتبط بوده و یکى از دغدغه هاى پرسش گران به حساب مى آمد مانند پیشینه، فلسفه، اهمیت، آثار و فواید، آداب نماز و...
در فصل دوم مقدماتى همچون طهارت، لباس نمازگزار، قبله شناسى و وقت شناسى آورده شده که معمولا در منابع اولیه فقهى از آن ها به «مقدمات نماز» تعبیر مى شود.
در فصل سوم به واجبات نماز به ترتیب آن چه در منابع مشهور آمده پرداخته شده و مباحث، از «نیّت» آغاز و به «سلام نماز» ختم شده است.
پس از بیان واجبات، فصل چهارم به برخى از مستحبات نماز از قبیل اذان و اقامه و قنوت که مورد مبتلاى پرسش گران قرآنى بوده و در قالب پرسش هاى قرآنى مى گنجید، اختصاص یافته و پس از نمازهاى واجب و مستحبات آن، در فصل پنجم نیز نمازهاى مستحبى که در قلمروى پرسش هاى قرآنى قرار داشت از قبیل نمازهاى نافله، غفیله و... آورده شده است.
و بالاخره در پایان مباحث متفرقه اى همچون نماز قضا، جماعت، مسافر و احکام نماز به تناسب پرسش هایى که در حیطه قرآن جاى داشت، گنجانده شده است.
امید که با این کار بخشى از دغدغه هاى مخاطبان قرآنى را برطرف و به قرآن و نماز خدمتى کرده باشیم.
والسلام
[1]. بحارالانوار، علامه مجلسى;، ج 80، ص 13، داراحیاءالتراث، بیروت.
[2]. بحارالانوار، همان.
[3]. المیزان، همان، ص 374.
[1] . «إِنَّ هَـذَا الْقُرْءَانَ یَهْدِى لِلَّتِى هِىَ أَقْوَمُ وَ یُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِین»(اسراء/17،9).
[2] . «وَ نَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَـبَ تِبْیَـنًا لِّکُلِّ شَىْء»(نحل/16،89)
[3] . «وَ اتَّبِعُواْ أَحْسَنَ مَآ أُنزِلَ إِلَیْکُم»(زمر/39،55)
[4] . «لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِّنْ أَنفُسِهِمْ یَتْلُواْ عَلَیْهِمْ ءَایَـتِهِ ى وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَـبَ وَالْحِکْمَة»(آل عمران/3،164)
[5] . «یَـأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُم»(انفال/8،24)
[6] . «وَأَنزَلْنَآ إِلَیْکُمْ نُورًا مُّبِینًا»(نساء/4،174); «کِتَـبٌ أَنزَلْنَـهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّـلُمَـتِ إِلَى النُّورِ»(ابراهیم/14،1)
[7] . «وَإِذَا سَمِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ الْحَقِّ»(مائده/5،83)
[8] . «اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ کِتَـبًا مُّتَشَـبِهًا مَّثَانِىَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِینُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُم»(زمر/39،23)
[9] . «ذَ لِکَ هُدَى اللَّه»(زمر/39،23)
[10] .اقبال لاهورى.
[11] .مقصود از پروژه هاى موضوعى، مجموعه هایى است که با عناوینى همچون: علوم قرآنى، قرائت قرآن، اخلاق در قرآن و... تنظیم و ساماندهى مى شود و منظور از پروژه هاى صنفى، آن دست از پرسمانهایى است که با توجه به مقاطع مختلف صنفى و تحصیلى و یا اصناف و مشاغل اجتماعى تنظیم مى شود.
ارسال شده در پرسمان هاي قرآني | موضوعي | نسخه قابل چاپ | ارسال به دوست | 282 بار نمایش ارسال توسط saeed623 در 28/11/1385.